GeoDNS چیست؟ 5 گام پیاده‌سازی آن

GeoDNS چیست و چگونه می‌تواند کاربران مناطق مختلف را به سرور مناسب هدایت کند؟ این سوال مهمی است که با ورود یک کاربر به وبسایت مطرح می‌شود.

در حقیقت، درخواست کاربر باید در کوتاه‌ترین زمان ممکن به سروری برسد که بتواند پاسخ مناسبی ارائه دهد. اگر یک سایت، کاربران خود را از شهرها یا کشورهای مختلف دریافت کند و چند سرور در نقاط گوناگون داشته باشد، انتخاب مقصد مناسب، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

در چنین شرایطی، DNS فقط وظیفه پیدا کردن آدرس یک دامنه را برعهده ندارد و می‌تواند در هدایت هوشمند درخواست‌ها نیز نقش داشته باشد. اینجاست که مفهوم GeoDNS چیست، مطرح می‌شود.

در ادامه، به بررسی این مفهوم، مزایا، محدودیت‌ها و تفاوت آن با CDN می‌پردازیم تا مشخص شود GeoDNS در چه شرایطی می‌تواند انتخاب مناسبی برای زیرساخت یک وبسایت باشد.

GeoDNS چیست و چگونه کار می‌کند؟

برای درک بهتر این‌که GeoDNS چیست، ابتدا باید عملکرد DNS معمولی را در نظر گرفت. در یک ساختار ساده DNS، وقتی کاربر نام دامنه‌ای مانند example.com را وارد می‌کند، سیستم DNS آدرس IP مربوط به آن دامنه را پیدا کرده و کاربر را به سرور موردنظر هدایت می‌کند.

اگر یک دامنه فقط یک سرور داشته باشد، کاربران نقاط مختلف جهان معمولا به همان مقصد متصل می‌شوند؛ اما GeoDNS می‌تواند براساس موقعیت جغرافیایی درخواست‌دهنده، پاسخ متفاوتی ارائه کند.

برای مثال، ممکن است کاربر داخل ایران به سرور ایران و کاربر اروپایی به سرور اروپا هدایت شود.

جئو دی ان اس چگونه موقعیت کاربر را تشخیص می‌دهد؟

GeoDNS برای تصمیم‌گیری درباره مقصد درخواست، از اطلاعات مرتبط با IP کاربر یا DNS Resolver استفاده می‌کند.

سپس موقعیت جغرافیایی تقریبی درخواست را با قوانین تعریف‌شده مقایسه کرده و IP سرور مناسب را در پاسخ DNS قرار می‌دهد.

فرض کنید یک وبسایت دو سرور داشته باشد؛ یکی در ایران و دیگری در خارج از کشور. GeoDNS می‌تواند درخواست کاربران ایرانی را به سرور داخلی و درخواست کاربران سایر کشورها را به سرور خارجی هدایت کند.

این فرآیند باعث می‌شود فاصله میان کاربر و سرور کاهش پیدا کند. درنتیجه، در شرایط مناسب می‌توان انتظار کاهش Latency و بهبود سرعت دسترسی را داشت.

تفاوت DNS معمولی و GeoDNS چیست؟

برای رسیدن به پاسخ این سوال که تفاوت DNS معمولی و GeoDNS چیست؟ باید گفت تفاوت اصلی در نوع پاسخی است که به درخواست داده می‌شود. در DNS معمولی، پاسخ برای همه کاربران یکسان است و صرف‌نظر از این‌که درخواست از تهران ارسال شده باشد یا لندن، همیشه همان IP ثبت‌شده در رکورد A دامنه بازگردانده می‌شود.

اما در GeoDNS، پاسخ‌ها به‌صورت پویا و براساس قواعد جغرافیایی ساخته می‌شوند. به همین دلیل به این سرویس‌ها عنوان GeoIP DNS یا DNS مبتنی بر موقعیت نیز گفته می‌شود.

این قواعد می‌توانند در سطح کشور، منطقه یا حتی شبکه اینترنتی تعریف شوند و ترکیبی از آن‌ها را در یک Policy واحد پیاده‌سازی کرد.

برای نمونه می‌توان تعیین کرد کاربران خاورمیانه به سرور دوبی، کاربران اروپا به سرور فرانکفورت و بقیه جهان به سرور ویرجینیا هدایت شوند. به تصویر زیر خوب دقت نمایید.

چرا استفاده از GeoDNS در ایران اهمیت پیدا کرده است؟

این سوال بسیار مهم است که در ایران اهمیت GeoDNS چیست؟ در پاسخ باید گفت شرایط خاص زیرساخت اینترنت ایران باعث شده است موضوع تفاوت DNS معمولی و GeoDNS چیست؟ برای صاحبان وبسایت‌ها و متخصصان زیرساخت اهمیت بیشتری پیدا کند.

در شرایطی که ارتباط کاربران داخل کشور با اینترنت بین‌الملل دچار محدودیت یا اختلال می‌شود، میزبانی سایت روی یک سرور خارجی می‌تواند دسترسی کاربران داخلی را با مشکل مواجه کند.

از طرف دیگر، اگر تمام زیرساخت سایت فقط داخل کشور قرار داشته باشد، ممکن است دسترسی کاربران و ربات‌های موتورهای جست‌وجوی خارجی دچار مشکل شود.

ربات‌های موتورهای جست‌وجو مانند Googlebot از زیرساخت خارج از ایران به سایت دسترسی پیدا می‌کنند؛ بنابراین قطع ارتباط بین‌الملل می‌تواند روی خزش و ایندکس صفحات نیز اثر بگذارد.

این دوگانگی دقیقا همان جایی است که معماری مبتنی بر جئو دی ان اس ارزش خود را نشان می‌دهد: به‌جای این‌که بین «سرور داخلی» و «سرور خارجی» یکی را انتخاب کنید، هر دو را هم‌زمان در اختیار دارید و لایه DNS تصمیم می‌گیرد هر درخواست به کدام مبدأ برود.

نتیجه این است که حتی در ساعاتی که مسیرهای بین‌المللی دچار نوسان می‌شوند، کاربر داخلی همچنان از داخل کشور به سایت متصل می‌ماند و دسترسی گوگل به نسخه خارجی برقرار است؛ عاملی که مستقیما روی تجربه کاربری و سلامت سئوی سایت اثر می‌گذارد.

معماری دو سروره چگونه مشکل را حل می‌کند؟

یکی از راهکارهایی که برای این شرایط مطرح شده، استفاده از معماری Dual-Origin است. در این ساختار، سایت دو مبدأ اصلی دارد:

• یک سرور داخل ایران برای کاربران داخلی
• یک سرور خارج از ایران برای کاربران بین‌المللی
• یک لایه GeoDNS برای تفکیک و هدایت درخواست‌ها

در چنین معماری، GeoDNS نقش مسیریاب اولیه را ایفا می‌کند. کاربر ایرانی به سرور داخلی هدایت می‌شود و کاربران خارجی یا ربات‌های موتورهای جست‌وجو به سرور خارجی متصل می‌شوند.

البته داشتن دو سرور به‌تنهایی کافی نیست. اطلاعات سایت، فایل‌ها و پایگاه داده باید میان دو مبدأ هماهنگ بمانند. در غیر این صورت، ممکن است کاربران نسخه‌های متفاوتی از محتوا را مشاهده کنند یا مشکلاتی مانند ناسازگاری داده‌ها ایجاد شود.

مزایای استفاده از GeoDNS چیست؟

حالا که می‌دانیم GeoDNS چیست، بهتر است به دنبال پاسخ سوال مزایای استفاده از GeoDNS چیست؟ برویم. در زیر مزایای اصلی را برایتان نوشته ایم.

1) کاهش تأخیر در دسترسی به سایت

یکی از مهم‌ترین مزایای GeoDNS، هدایت کاربر به سروری نزدیک‌تر است. هرچه مسیر ارتباطی کوتاه‌تر و مناسب‌تر باشد، معمولا زمان رفت‌وبرگشت داده نیز کاهش پیدا می‌کند.

البته، کاهش Latency به موقعیت سرورها، کیفیت شبکه و مسیرهای ارتباطی نیز وابسته است و GeoDNS به‌تنهایی نمی‌تواند سرعت سایت را تضمین کند.

تنظیمات شبکه و GeoDNS شروع خوبی برای افزایش سرعت است، اما برای رسیدن به بالاترین حد از سرعت بارگذاری، بررسی فنی کل زیرساخت سایت ضروری است. اگر ترجیح می‌دهید این فرآیند را به دست متخصصان بسپارید تا از خروجی نهایی مطمئن باشید، از طریق لینک زیر همراه شما هستیم:

خدمات افزایش سرعت سایت وردپرسی [تضمینی زیر 1.5 ثانیه]

2) توزیع ترافیک میان چند سرور

همانطور که می‌دانید زمانی که سایت چند سرور یا مبدأ دارد، می‌توان ترافیک را میان آن‌ها تقسیم کرد. با این تعریف نقش GeoDNS چیست؟ جئو دی ان اس این امکان را فراهم می‌کند که کاربران مناطق مختلف به مقصدهای متفاوت هدایت شوند.

درنتیجه، فشار ترافیک فقط روی یک سرور متمرکز نمی‌شود و معماری سایت می‌تواند انعطاف‌پذیرتر باشد.

3) حفظ دسترسی کاربران داخلی و خارجی

و اما مزیت دیگر GeoDNS چیست؟ در سناریوهایی که یک سایت به کاربران داخل و خارج کشور خدمات می‌دهد، وجود سرورهای جداگانه می‌تواند مزیت مهمی باشد. GeoDNS با تفکیک درخواست‌ها می‌تواند هر گروه را به مبدأ مناسب هدایت کند.

برای وبسایت‌هایی که بخش قابل‌توجهی از کاربرانشان داخل ایران هستند؛ اما هم‌زمان به خزش موتورهای جست‌وجوی بین‌المللی نیز نیاز دارند، چنین معماری می‌تواند اهمیت بیشتری پیدا کند.

4) پایداری بیشتر در شرایط اختلال شبکه

و اما مزیت چهارم GeoDNS چیست؟ مزیت چهارم قابلیت Failover در سطح DNS است.

در بسیاری از سرویس‌های GeoDNS می‌توان برای هر رکورد، مقصدهای جایگزین تعریف کرد؛ به این صورت که اگر سرور اصلی به بررسی‌های Health Check پاسخ نداد، سیستم به‌صورت خودکار IP سرور پشتیبان را در پاسخ قرار دهد.

این سازوکار، زمان از دست‌رفته در حوادث زیرساختی را به‌شکل محسوسی کاهش می‌دهد و برای سایت‌های خدماتی مانند فروشگاه‌های اینترنتی و پلتفرم‌های پرداخت، تفاوت میان «قطعی چندساعته» و «افت موقت» را رقم می‌زند.

پیاده‌سازی اصولی راهکارهایی مانند جئو دی ان اس تنها بخشی از پازل بهینه‌سازی زیرساخت است. در کنار تنظیمات DNS، فاکتورهای متعدد دیگری مثل TBT نقش کلیدی در بهبود عملکرد سایت دارند. مقاله Total Blocking Time (TBT) چیست و 5 راهکار برای کاهش آن در سایت ما وجود دارد که می‌توانید مطالعه کنید و از راهکارهای ارائه شده استفاده نمایید.

در ایران چالش‌های GeoDNS چیست؟

با وجود مزایای این فناوری، اجرای GeoDNS در ایران همیشه بدون مشکل نیست. یکی از مهم‌ترین مسائل به نحوه تشخیص موقعیت واقعی کاربر مربوط می‌شود.

GeoDNS در برخی معماری‌ها به EDNS Client Subnet یا ECS وابسته است. این سازوکار بخشی از اطلاعات شبکه کاربر را در اختیار DNS قرار می‌دهد تا موقعیت جغرافیایی با دقت بیشتری تعیین شود. و اما چالش‌های GeoDNS چیست؟

1) خطای تشخیص موقعیت کاربر

اگر DNS Resolver یا زیرساخت ISP اطلاعات واقعی کاربر را به شکل مورد انتظار منتقل نکند، GeoDNS ممکن است موقعیت درخواست را اشتباه تشخیص دهد.

در چنین شرایطی، کاربری که داخل ایران قرار دارد ممکن است به سرور خارجی هدایت شود.

این اتفاق می‌تواند نتیجه‌ای برخلاف هدف اصلی معماری داشته باشد؛ یعنی به‌جای بهبود دسترسی، کاربر به مسیری منتقل شود که در آن زمان با اختلال یا تأخیر بیشتری مواجه است.

اطلاعات فنی ارائه‌شده درباره زیرساخت ایران، نرخ خطای قابل‌توجهی را برای این روش مطرح می‌کند.

2) پیچیدگی همگام‌سازی دو سرور

وقتی سایت روی دو سرور اجرا می‌شود، هماهنگ نگه‌داشتن اطلاعات اهمیت زیادی دارد. فایل‌ها باید میان دو مبدأ همگام باشند و پایگاه داده نیز در صورت نیاز باید با روش‌هایی مانند Replication هماهنگ شود.

این فرآیند، مخصوصا برای سایت‌هایی که دائما اطلاعات جدید دریافت می‌کنند، نیازمند طراحی دقیق و نظارت مستمر است.

3) اثر کش DNS روی تغییرات مسیریابی

سومین چالش در ایران برای GeoDNS چیست؟ محدودیت سوم که کمتر دیده می‌شود، نقش کش کردن پاسخ‌های DNS است. هر رکورد DNS یک TTL دارد؛ یعنی پاسخ تا مدت مشخصی در Resolverها ذخیره می‌شود.

اگر تصمیم بگیرید مسیر کاربران را تغییر دهید یا سروری را از چرخه خارج کنید، تا انقضای TTL ممکن است بخشی از کاربران همچنان به مقصد قبلی هدایت شوند.

به همین دلیل در معماری‌های مبتنی بر جئو دی ان اس، معمولا TTL کوتاه‌تری برای رکوردهای حساس انتخاب می‌شود؛ هرچند TTL پایین‌تر یعنی حجم بیشتری از کوئری‌های DNS و کمی بار بیشتر روی زیرساخت.

تفاوت CDN و GeoDNS چیست؟

یکی از اشتباهات رایج این است که GeoDNS و CDN را دو فناوری کاملا مشابه در نظر بگیریم. در حالی که این دو در بخش متفاوتی از معماری شبکه تصمیم‌گیری می‌کنند.

بسیاری از کاربران نمی‌دانند که تفاوت CDN و GeoDNS چیست؟ در‌واقع GeoDNS در لایه DNS تصمیم می‌گیرد که چه IP ای در پاسخ به درخواست DNS ارائه شود.

در مقابل، راهکارهای مبتنی بر Rule در CDN می‌توانند پس از اتصال کاربر به شبکه لبه، بر اساس نقطه حضور یا PoP ، مقصد مناسب را تعیین کنند. اکنون برای اینکه بهتر بدانید تفاوت CDN و GeoDNS چیست؟ موارد زیر را با دقت بیشتری بخوانید.

1) تفاوت در تشخیص موقعیت

GeoDNS، در تشخیص موقعیت، به اطلاعات IP کاربر یا Resolver وابسته است. اگر این اطلاعات به‌درستی منتقل نشود، امکان انتخاب مقصد اشتباه وجود دارد.

اما در روش‌های مبتنی بر PoP، کاربر ابتدا به Edge شبکه CDN متصل می‌شود و سیستم می‌تواند بر اساس نقطه حضور واقعی که کاربر به آن متصل شده است، درباره Origin مناسب تصمیم بگیرد.

2) تفاوت در وابستگی به ISP و DNS

GeoDNS می‌تواند تحت‌تأثیر تنظیمات DNS Resolver و ISP قرار بگیرد. در مقابل، Ruleهای مبتنی بر PoP در CDN تصمیم‌گیری را در لایه شبکه و Edge انجام می‌دهند و وابستگی کمتری به رفتار کلاینت دارند.

نکته قابل توجه این است که این دو فناوری لزوما رقیب یکدیگر نیستند؛ در بسیاری از پروژه‌ها از GeoDNS برای انتخاب Origin اصلی و از CDN برای تحویل سریع محتوا و کاهش بار سرور استفاده می‌شود.

انتخاب درست، به این بستگی دارد که کدام لایه باید تصمیم بگیرد: لایه DNS یا لایه Edge.

GeoDNS یا Custom PopSite Rule؛ کدام بهتر است؟

پاسخ به این سؤال به معماری سایت و شرایط شبکه بستگی دارد. GeoDNS راهکاری شناخته‌شده برای تفکیک کاربران براساس موقعیت جغرافیایی است؛ اما در شرایط خاص اینترنت ایران، دقت تشخیص موقعیت می‌تواند به یک نقطه ضعف تبدیل شود.

در مقابل، Custom PopSite Rule یا Ruleهای PoP در CDN تصمیم‌گیری را در لایه Edge انجام می‌دهد. این روش می‌تواند دقت بالاتری در تشخیص محل اتصال کاربر داشته باشد و وابستگی آن به تنظیمات DNS Resolver کمتر است.

تفاوت دیگر به مدیریت Cache مربوط می‌شود. GeoDNS صرفاً IP مقصد را مشخص می‌کند و خودش محتوای سایت را به کاربر تحویل نمی‌دهد.

درنتیجه، اگر Origin از دسترس خارج شود، کش DNS می‌تواند باعث ادامه استفاده از مقصد نامناسب تا زمان به‌روزرسانی شود.

در معماری CDN، قابلیت‌هایی مانند Stale Cache می‌توانند در برخی سناریوها آخرین نسخه ذخیره‌شده محتوا را حتی هنگام اختلال Origin ارائه کنند.

این ویژگی برای سایت‌هایی که دسترسی پایدار و حفظ وضعیت سئو اهمیت بالایی دارد، قابل توجه است.

ویژگی	GeoDNS	Custom PopSite Rule
محل تصمیم‌گیری	DNS	Edge شبکه CDN
تشخیص موقعیت	IP کاربر یا Resolver	PoP محل اتصال کاربر
وابستگی به DNS	بالا	بسیار کمتر
توزیع درخواست	براساس پاسخ DNS	در لایه شبکه
تحویل محتوا	انجام نمی‌دهد	از طریق CDN امکان‌پذیر است
Stale Cache	ندارد	قابل استفاده در CDN

آیا GeoDNS برای همه سایت‌ها مناسب است؟

خیر. برای همه سایت ها مناسب نیست. بنظر شما راز استفاده از GeoDNS چیست؟

استفاده از GeoDNS زمانی معنا پیدا می‌کند که سایت چند مبدأ یا چند سرور داشته باشد و لازم باشد کاربران مناطق مختلف به مقصدهای متفاوت هدایت شوند.

اگر یک سایت تنها یک سرور دارد و تمام کاربران آن نیز از یک منطقه مشخص وارد می‌شوند، در این حالت ضرورت استفاده از معماری پیچیده GeoDNS چیست؟! بنظر می‌رسد ضرورتی نداشته باشد.

در مقابل، سایت‌های بین‌المللی، سرویس‌های دارای چند دیتاسنتر و پروژه‌هایی که به معماری چندمبدأ نیاز دارند، می‌توانند بیشتر از این فناوری بهره ببرند. در ایران نیز انتخاب GeoDNS باید با توجه به شرایط واقعی شبکه انجام شود.

اگر هدف اصلی حفظ دسترسی کاربران داخلی و خارجی در زمان اختلالات ارتباطی باشد، بهتر است محدودیت‌های تشخیص موقعیت و موضوع همگام‌سازی سرورها از ابتدا در طراحی زیرساخت در نظر گرفته شود.

به بیان ساده، این سرویس برای پلتفرم‌هایی منطقی است که هم‌زمان دو مخاطب دارند: کاربرانی که داخل کشور قرار دارند و باید بدون واسطه و سریع به منابع داخلی برسند، و کاربران یا موتورهای جست‌وجویی که از خارج وارد می‌شوند.

اگر سایت شما فقط یکی از این دو گروه را خدمت می‌کند، هزینه پیاده‌سازی و نگهداری معماری دومبدأ معمولا توجیه ندارد.

راهنمای انتخاب سرویس GeoDNS و پیاده‌سازی گام‌به‌گام

برای این‌که تصمیم‌گیری درباره سرویس جئو دی ان اس صرفا به یک مفهوم نظری محدود نشود، فرآیند پیاده‌سازی آن را می‌توان در چند گام مشخص تعریف کرد:

گام اول) شناسایی مخاطبان و ترافیک فعلی

ابتدا با ابزارهایی مانند Google Analytics یا لاگ سرور مشخص کنید چند درصد ترافیک از داخل ایران و چند درصد از خارج وارد می‌شود. این داده، پایه تصمیم‌گیری است.

گام دوم) انتخاب سرویس‌دهنده GeoDNS

فاکتورهای مهم عبارت‌اند از پشتیبانی از رکوردهای جغرافیایی در سطح کشور و شبکه، امکان تعریف Health Check و Failover، ارائه TTL قابل تنظیم و پایداری شبکه Nameserverهای سرویس.

برخی سرویس‌دهنده‌های داخلی نیز سرویس‌های GeoDNS مخصوص شرایط ایران ارائه می‌دهند که انتخاب میان داخلی و خارجی به معماری پروژه بستگی دارد.

گام سوم) راه‌اندازی دو مبدأ هماهنگ

هر دو سرور باید نسخه کامل و به‌روز سایت را ارائه دهند. برای محتوای پویا، Replication پایگاه داده و برای فایل‌ها، همگام‌سازی خودکار را از ابتدا طراحی کنید.

گام چهارم) تعریف قوانین مسیریابی و تست

قواعد جغرافیایی را ساده و شفاف نگه دارید و پیش از اعمال نهایی، پاسخ DNS را از نقاط مختلف دنیا (با ابزارهای آنلاین تست DNS) بررسی کنید تا مطمئن شوید هر منطقه به مقصد درست هدایت می‌شود.

گام پنجم) نظارت مستمر

پس از استقرار، پایش لحظه‌ای سلامت هر دو سرور و نرخ خطای تشخیص موقعیت را به‌عنوان بخشی از مانیتورینگ زیرساخت در نظر بگیرید.

پیروی از همین چک‌لیست باعث می‌شود مهاجرت به معماری مبتنی بر GeoDNS بدون افت دسترسی و بدون به‌خطر افتادن سئو انجام شود.

جمع‌بندی

اگر بخواهیم خیلی ساده بگوییم GeoDNS چیست، باید آن را روشی برای پاسخ‌دهی جغرافیایی به درخواست‌های DNS بدانیم.

این فناوری می‌تواند کاربران نقاط مختلف را به سرورهای متفاوت هدایت کند و در معماری‌های چندسروره، نقش مهمی در مدیریت ترافیک داشته باشد.

بااین‌حال، تفاوت CDN و GeoDNS چیست؟ فقط یک سؤال درباره نحوه عملکرد DNS نیست؛ انتخاب این فناوری باید با شرایط شبکه، موقعیت کاربران، تعداد Originها و نیازهای سایت هماهنگ باشد.

در زیرساخت ایران نیز مشکلات مربوط به تشخیص موقعیت و همگام‌سازی دو سرور اهمیت ویژه‌ای دارند.

در معماری‌هایی که دقت بالاتر و کنترل ترافیک در لایه شبکه اهمیت دارد، راهکارهایی مانند Custom PopSite Rule می‌توانند جایگزین قابل بررسی برای GeoDNS باشند.

این روش‌ها به‌دلیل تصمیم‌گیری در لایه Edge و امکان استفاده از قابلیت‌هایی مانند Stale Cache، برای برخی سناریوهای خاص اینترنت ایران گزینه مناسب‌تری محسوب می‌شوند.

در نهایت، انتخاب بهینه ترکیبی از هر دو دیدگاه است: اگر سایت شما با موضوع دسترسی دوگانه داخل و خارج کشور روبه‌روست، ابتدا داده‌های واقعی ترافیک خود را تحلیل کنید و سپس بر اساس سهم کاربران داخلی، رفتار DNS Resolverها و میزان حساسیت پایداری سایت، میان GeoDNS، Ruleهای مبتنی بر PoP ، یا ترکیبی از هر دو، تصمیم بگیرید.

آن‌چه که در پاسخ سوال GeoDNS چیست؟ اهمیت دارد این است که تصمیم مسیریابی، در لایه‌ای گرفته شود که دقیق‌ترین تصویر از موقعیت واقعی کاربر را در اختیار دارد؛ زیرا کیفیت همین تصمیم اولیه، سرعت، پایداری و سئوی سایت شما را در بلندمدت شکل می‌دهد.

امیدواریم مقاله ما یعنی GeoDNS چیست؟ 5 گام پیاده‌سازی آن برایتان مفید بوده و اگر سوالی در این رابطه دارید در دیدگاه مطرح نمایید.